Wikia

Religie kennis Wiki

Jodendom in Nederland

7.203pages on
this wiki
Add New Page
Talk0 Share

Het jodendom in Nederland bestaat uit verschillende stromingen, variërend van orthodox tot uiterst liberaal jodendom.

In Nederland leven heden ten dage naar schatting tussen de 30.000 en 40.000 Joden. De meerderheid van hen woont in Amsterdam; een aanzienlijk deel van hen, waaronder vrijwel alle orthodox-religieuze joden, woont in de Amsterdamse wijken Rivierenbuurt, Oud-Zuid, Buitenveldert en in Amstelveen. In deze wijken zijn veel synagoges te vinden, alsmede alle joodse scholen en koosjere winkels. Mediene is de naam van de gezamenlijke joodse gemeenschappen in Nederland buiten Amsterdam.

StromingenEdit

Er zijn in Nederland verschillende stromingen, hieronder ingedeeld op graad van titulaire religiositeit: traditioneel of orthodox jodendom, met als belangrijkste exponent het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap en de kleinere maar qua aanwezigheid van haar leden in Nederland oudere broeder het Portugees-Israëlietisch Kerkgenootschap, voorts: het progressief of liberaal jodendom (waaronder Beit Ha'Chidush, dat aanzienlijk liberaler is dan de Liberaal Joodse Gemeenten in Nederland)

De grootste is het NIK, op afstand gevolgd door de liberale LJG en het Sefardische PIK, die op verre afstand gevolgd wordt door Masorti en Beit Ha'Chidush. De Masortigemeente in Weesp en Beit Ha'Chidush in Amsterdam zijn pas in het begin van de 21e eeuw ontstaan. Tevens bestaat er ook nog de kleinere, onafhankelijke gemeente Open Joods Kerkgenootschap Klal Israel die hedendaags geen affiliatie kent.

Orthodox (traditioneel) jodendomEdit

Rotterdam synagogue.jpg

Synagoge Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap, Rotterdam Blijdorp

Synagoge Groningen Folkingstraat.jpg

Synagoge Folkingestraat Groningen

EsnogaAmsterdam.jpg

De Synagoge Esnoga aan het Mr. Visserplein in Amsterdam

Het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap is veruit de grootste organisatie in het Nederlandse jodendom; het is ruim twee keer zo groot als het Liberale Verbond en dertien keer zo groot als de Portugese `kerk`. Het NIK beheert meer dan 40 functionerende synagogen in heel Nederland (waarvan dertien in groot-Amsterdam) en ruim 350 begraafplaatsen. De rabbijnen leiden in samenwerking met hun bestuursleden de Nederlandse joodse gemeenschap.

Het NIK is het grootste en belangrijkste vertegenwoordiger van de Nederlandse Jodenheid en om die reden is zij ook opgericht. Koning Willem I vond in 1814 (naar Frans voorbeeld) dat de joodse gemeenten zich moesten verenigen in één organisatie. Tot die tijd had iedere Joodse Gemeente nog een grote bestuurlijke autonomie, maar dit veranderde in de loop van de negentiende eeuw als gevolg van de Verlichting. In plaats van vreemdelingen werden Joden Nederlandse burgers die voor de wet gelijk waren aan de Christelijke mede-burgers. Vandaar dat het NIK ook ' Israëlitisch' werd genoemd. De zittende macht beschouwde Joden officieel niet langer als een apart volk (´de Joodsche Natie´), maar als burgers van de ´Israëlitische godsdienst. Het chique begrip Israëlitisch moest ook iets verhullen. ´Joden´ was toen zo'n gangbaar scheldwoord dat sommige mensen tot op de dag van vandaag van ´Joodse mensen´ spreken; om te benadrukken dat het hier echt om mensen gaat. Dat de staat in die tijd nog vanzelfsprekend een christelijke macht was blijkt uit de term 'kerkgenootschap', een term die uiteraard niet van Joodse oorsprong is.

Op haar hoogtepunt in 1877 vertegenwoordigde het NIK maar liefst 176 Gemeenten. Steeds meer Joden migreerden echter naar de grote stad. Voor de oorlog was het aantal Joodse Gemeenten daardoor al terug gelopen tot 139.

Op het moment zijn er 40 joodse gemeenten aangesloten bij het NIK. De Joodse Gemeenten staan bekend als Nederlands Israëlitische Gemeente (plaatsnaam)'NIG (plaatsnaam)', met uitzondering van enkele gemeenten, zoals die van Amsterdam en Maastricht, die staan bekend als 'Nederlands-Israëlietische Hoofdsynagoge' of NIHS. Zij delen een gezamenlijk hoofdkantoor in de Amsterdamse wijk Buitenveldert, nabij de Vrije Universiteit en het VU Medisch Centrum.

De Portugees-Israëlietische Gemeente (PIG) vertegenwoordigt de Sefardische joden in Amsterdam. Zij beschikt over twee synagoges: de immense eeuwenoude Esnoga aan het Mr. Visserplein, nabij het Waterlooplein, en de kleine PIG-synagoge te Amstelveen.[1]

Conservatief jodendomEdit

Masorti jodendom heeft als onderscheidend kenmerk dat men de Halacha weliswaar centraal stelt, maar qua interpretatie van wat de Halacha is, kan verschillen van de Orthodoxie. Grote verschillen liggen in het feit dat bij het Masorti jodendom, dat in Amerika bekend staat als 'Conservative' en zich tussen Orthodox en Reform in bevindt, mannen en vrouwen gelijke taken kunnen hebben in de gebedsdiensten en dat zij meestal gemengd zitten. Er zijn echter grote verschillen tussen lokale gemeenten. Vooral in de Europese Masorti gemeenten zijn er velen die zich aan de traditionele rolverdeling tussen man en vrouw in de eredienst houden. Masorti Weesp volgt dit voorbeeld. Er is een Masorti gemeente in Weesp (Almere). Aan de gemeenten van Masorti Nederland (MN), die nog in opbouw zijn, zijn nog geen rabbijnen verbonden; zij maken gebruik van buitenlandse rabbijnen, die geregeld Nederland bezoeken.[2]

Liberaal jodendomEdit

Het Verbond van Liberaal-religieuze Joden (LJG) is de progressieve tegenhanger van het NIK, en bestaat uit enkel negen gemeenten. De LJG beheert drie begraafplaatsen (Hoofddorp, Amstelveen, Rijswijk). De LJG heeft verschillende synagoges door Nederland verspreid, onder andere in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Tilburg, Haaksbergen en Zuidlaren. Zowel de landelijke overkoepelende organisatie als de afzonderlijke gemeenten staan bekend als 'LJG'.[3]

Beit Ha'Chidush (BHC) bestaat uit een gemeente in Amsterdam, die eenmaal per twee weken bijeen komt. De gemeente heeft als rabbijn de de Duits-Nederlandse Elisa Klapheck, de eerste vrouwelijke rabbijn in Nederland. Deze beweging valt onder het Reform jodendom, net zoals het liberaal jodendom. BHC heeft als eerste gemeenschap in Nederland een vrouw als religieus leider aangesteld en er worden speciale activiteiten voor joodse homoseksuelen georganiseerd rond de Amsterdamse gay pride evenementen.[4]

Klal Israel bestaat uit twee gemeenten: in Delft en Assen, die meermaals per maand samenkomen. Binnen Nederland is Klal Israel vermoedelijk de meest uitgesproken representant van het Reform jodendom.[5]

ScholenEdit

In Nederland bestaan drie joodse scholen, alle drie in Amsterdam: twee zijn voor respectievelijk basis- en voortgezet onderwijs vanuit een traditionele invalshoek, de derde is op een volledig orthodoxe invalshoek gebaseerd en combineert basis- en voortgezet onderwijs in een enkel gebouw en organisatie, gescheiden op geslacht. Allen zijn op geringe afstand van elkaar gevestigd in de Amsterdamse wijk Buitenveldert.

Tot deze drie scholen worden alleen halachisch joodse leerlingen toegelaten. Kinderen met alleen een joodse vader, of kinderen van wie de moeder (of grootmoeder, etc.) een bekering tot niet-orthodox jodendom heeft ondergaan, en dus naar de opvatting van het traditionele Jodendom niet als joods worden beschouwd, worden op geen van de scholen toegelaten. Dit is eind jaren '80 onderwerp van een rechtszaak geweest, toen de ouders van een kind waarvan de moeder bij de LJG was bekeerd, trachtten hun kind op de Maimonides-school toegelaten te krijgen en werd geweigerd. De Hoge Raad oordeelde destijds dat de JSG Maimonides het recht had om het kind te weigeren.[bron?]

Rosj Pina en MaimonidesEdit

Rosj Pina en Maimonides zijn onderdeel van het Joods Bijzonder Onderwijs. Rosj Pina verzorgt basisonderwijs vanuit een orthodox oogpunt maar met respect voor een niet-orthodoxe leefwijze van kind en ouders. Er wordt gemengd onderwezen. De school is geaffilieerd met het NIK en de NIHS en PIG Amsterdam, de voornaamste orthodoxe organisaties.[6]

De Joodse Scholengemeenschap Maimonides verzorgt voortgezet onderwijs vanuit een vergelijkbaar oogpunt. Het onderwijs is op seculier gebied identiek aan het onderwijs op iedere andere school. In aanvulling wordt er ook onderwijs gegeven op verschillende niveaus in het jodendom, joodse geschiedenis en iwriet (Hebreeuws). De school staat open voor zowel seculiere als traditioneel-gelovige joden. Zo is er een dagelijkse (niet-verplichte) ochtenddienst en heeft men vrij met de joodse feestdagen. Wie niet in Amsterdam woont kan op vrijdagmiddag eerder vrij krijgen, zodat men voor het begin van de sjabbat thuis kan zijn.[7]

CheiderEdit

Het Cheider verzorgt onderwijs op alle niveaus: peuterspeelzaal, kleuterschool, basisschool, en voortgezet onderwijs (VMBO, havo, vwo), alsmede speciaal onderwijs. Dit alles is gevestigd in een enkel gebouw, met in totaal ongeveer 300 leerlingen.

De school heeft een traditioneel (charedisch) uitgangspunt. Jongens en meisjes zijn na de kleuterklassen gescheiden, tijdens alle lessen en pauzes, en hebben ook eigen schoolpleinen en ingangen; binnen het gebouw loopt een scheiding waar alleen personeel doorheen mag. Er zijn ook ouders van minder orthodoxe huize die hun kinderen hierna toe sturen.[8]

VolwassenenonderwijsEdit

Het Kollel Chacham Zwi verzorgt onderwijs aan getrouwde (jonge)mannen die tot de charedische, ofwel strikt-orthodoxe wereld behoren. Circa 10 tot 15 mannen studeren in het Kollel. Het Kollel is gevestigd in de Lekstraat-synagoge in de Amsterdamse Rivierenbuurt. Hoofd van het kollel, ofwel Rosj Kollel, is de Amerikaanse rabbijn Yaakov Shatz.

Het Nederlands Israëlitisch Seminarium (NIS) verzorgt formeel deeltijd volwassenenonderwijs in joodse onderwerpen zoals Talmoed en Halacha, alsmede Bijbels en Modern Hebreeuws, Thora-commentaren en andere onderwerpen. Rector van het Seminarium is rabbijn Raphael Evers.[9]

Het Beth Hamidrash Ets Chajiem geeft ruimte aan mensen om samen te leren.

Joods Educatief Centrum Crescas is een onafhankelijk instituut voor Joodse educatie aan volwassenen. Crescas heeft geen formele binding met één van de joodse kerkgenootschappen. Door het geven van cursussen en lezingen op diverse joodse gebieden probeert Crescas de joodse identiteit binnen de Nederlands-joodse gemeenschap te versterken. Het Crescas-programma bestrijkt een breed scala aan joodse onderwerpen.

Joodse organisaties in NederlandEdit

Vele joodse organisaties zijn in Nederland actief, op allerlei gebieden. Er zijn jeugdverenigingen, sportverenigingen, vrijwilligersorganisaties, zionistische verenigingen, van zowel seculiere, liberale als orthodoxe signatuur.

  • M&N [10] is een jongeren organisatie die activiteiten organiseert voor Joodse jongeren, ongeacht hun Joodse beleving.
  • Crescas, Joods Educatief Centrum - volwassenenonderwijs op een breed Joods terrein. [11]
  • Gan Israel Nederland, voor de joodse jeugd. leeftijd 8 t/m 13 jaar[12]
  • Tzivot Hashem Nederland, voor de joodse jeugd. leeftijd 4 t/m 8 jaar
  • Haboniem-Dror, socialistisch-zionistische jeugdbeweging[13]
  • Bne Akiwa (Bnei Akiva), religieus-zionistische jeugdbeweging[14]
  • Netzer, liberaal-zionistische jeudgdbeweging[15]
  • Ijar, joodse studenten- en jongerenvereniging van orthodoxe achtergrond (niet religieus)[16]
  • Moos, onafhankelijke joodse jongerenvereniging[17]
  • Arza, een liberaal-joodse zionistische vereniging, die grote waarde hecht aan de rijke verscheidenheid van het joodse religieuze, culturele en historische erfgoed. ARZA Nederland is een lidorganisatie van ARZENU (wereldfederatie van Progressief Joodse Zionisten) die de politieke arm is van de WUPJ (Wereldunie voor Progressief Jodendom).[18]
  • Agudas Yisroel, een Nederlandse tak van de gelijknamige wereldwijd opererende charedische organisatie
  • Een Ander Joods Geluid is een actiegroep, die zich - juist uit verbondenheid met het lot en het voortbestaan van Israël - het politieke debat en de kritische meningsvorming over Israël en de betwiste gebieden ten doel stelt. Dit wordt gedaan door het in vraag stellen van het exclusieve karakter van de staat Israël.[19]

Nederlandse rabbijnenEdit

Orthodoxe rabbijnenEdit

Rabbijn Jacobs toespraak.jpg

Opperrabbijn Binyomin Jacobs

Opperrabbijnen
  • Opperrabbijn Aryeh Ralbag, Opperrabbijn van Amsterdam, woonachtig in New York, lid Wa'ad Haraboniem
  • Opperrabbijn Binyomin Jacobs, Opperrabbijn Inter Provinciaal Opper Rabbinaat (IPOR)[20], Rabbijn Sinai, Voorzitter Wa'ad Haraboniem, Vice-voorzitter Cheider, HoofdShaliach van Chabad in Nederland


Officieel benoemde orthodoxe rabbijnen

De volgende rabbijnen zijn de meer prominente rabbijnen van Nederland en zijn ook allemaal officieel tot rabbijn benoemd (geïnstalleerd).

  • Rabbijn R. Evers, NIK-rabbijn, rector van het Nederlands-Israëlietisch Seminarium, secretaris Wa'ad Haraboniem
  • Rabbijn Shimon Evers, Rabbijn Amersfoort, Stedendriehoek, Zeeland; Rabbijn bij het Inter Provinciaal Opper Rabbinaat (IPOR), joods onderwijzer aan het Maimonides lyceum, Justitierabbijn, Chabad Shliach, lid Wa'ad Haraboniem
  • Rabbijn Ing. Jitschak Vorst, Em. Rabbijn Amstelveen, Hoofdshliach van Chabad in Nederland, Lid Wa'ad Haraboniem.
  • Rabbijn Shmuel Katzman, Rabbijn Den Haag, Bestuurder Cheider, lid Wa'ad Haraboniem, Chabad Shlieach
  • Rabbijn Eliezer Wolf, Dayan Joodse Gemeente Amsterdam, lid Wa'ad Haraboniem
  • Rabbijn Jakobos, Opperrabbijn van het IPOR rabbinaat, voorzitter van de wa´ad harrabbaniem, rabbijn van het Sinai centrumRabbijn
  • Aryeh Leib Heintz, Justitierabbijn, Rabbijn Utrecht (IPOR), Chabad Shlieach
  • Rabbijn Jehoeda Vorst, Rabbijn te Rotterdam, Justitierabbijn, Chabad Shlieach
  • Rabbijn Moshe Stiefel, Rabbijn Joodse Gemeente Almere / Flevoland (IPOR), Chabad Shlieach[21]
  • Rabbijn Shmuel Spiero, Rabbijn Haarlem, Groningen (IPOR), Chabad Shlieach
  • Rabbijn Yaakov Schapiro, Rabbijn Limburg, Eindhoven (IPOR), Chabad Shlieach[22]
  • Rabbijn Yitschak Huisman, Hoofdrabbijn bij ministerie van Justitie, Chabad Shlieach
  • Rabbijn Menachem Sebbag, Hoofdkrijgsmachtrabbijn, Jongerenrabbijn
  • Rabbijn Menachem Evers, joods onderwijzer Cheider, Chabad Shlieach
  • David Gaillard, Krijgsmachtrabbijn (geen rabbinale bevoegdheden)
  • Eliyahoe Philipson, Twente, Achterhoek (IPOR) (geen rabbinale bevoegdheden)
  • Rabbijn Eliezer Maarsen, rabbijn voor kashroet zaken voor het Opperrabbinaat van Nederland, opvolger van opperrabbijn Just
  • Rabbijn Zwi Spiero, Rabbijn Joodse Gemeente Amsterdam, Chabad Shalieach

Liberale rabbijnenEdit

De volgende rabbijnen zijn benoemd door de LJG (Liberaal Joodse Gemeente)

Awraham Soetendorp.jpg

Rabbijn Awraham Soetendorp

  • Rabbijn Menno ten Brink, rabbijn van LJG Amsterdam, LJG Gelderland, LJG Flevoland,
  • Rabbijn David Lilienthal, rabbijn van LJG Rotterdam, LJG Twente, LJG Noord Nederland
  • Rabbijn Albert Ringer, krijgsmachtrabbijn voor de LJG
  • Rabbijn Edward van Voolen, conservator Joods Historisch Museum
  • Rabbijn Hetty Groeneveld, rabbijn van LJG Tilburg en rabbijn van de penitentiaire inrichtingen in Nederland voor de LJG
  • Rabbijn Kenneth Leinwand, rabbijn van LJG Den Haag

Overige niet-orthodoxe rabbijnen in NederlandEdit

  • Rabbijn Elisa Klapheck, rabbijn van Beit ha'Chidush
  • Rabbijn Zvi Marx, Onderwijsinstituut de Folkertsma Stichting
  • Rabbijn Isschatar Tal, rabbijn van Open Joods Kerkgenootschap, Klal Israel

MediaEdit

  • Joodse Omroep - een Nederlandse zendgemachtigde
  • Nieuw Israelietisch Weekblad (NIW) - nieuws- en opinieblad, opgericht 4 augustus 1865
  • NIK Hakehillot Nieuws - joods nieuws, dagelijks uit binnen- en buitenland [23]
  • Levend Joods Geloof - kwartaalblad Verbond van Liberaal-Religieuze Joden [24]

Zie ookEdit

Externe linksEdit




Richtingen binnen het Jodendom (Portaal)

Menora
Rabbijns: Orthodoxen · Conservatieven · Liberalen           Niet-Rabbijns: Karaïeten

Onderverdeling Orthodoxen: Modern · Mizrachie · Charedisch · Chassidisch             in Nederland

Citefout: De tag <ref> bestaat, maar de tag <references/> is niet aangetroffen

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Around Wikia's network

Random Wiki