Wikia


1rightarrow Aangeraden wordt eerst het artikel over het oosters christendom te lezen.</font>
Dit artikel past in de serie over de
Orthodoxie

Ook bekend als
"Oosters christendom"

Orthodoxie

De belangrijkste concilies
Nicaea I
Constantinopel I
Efeze
Chalcedon
Constantinopel II
Constantinopel III
Nicaea II

Theologie
Chrysostomos
Basilius de Grote
Athanasius
Gregorius van Nazianze
Gregorius van Nyssa

Patriarchaten
Constantinopel
Alexandrië
Antiochië
Jeruzalem
Moskou
Servië
Roemenië
Bulgarije
Georgië

Autocephale Kerken
Griekenland
Cyprus
Polen
Albanië
Tsjechië en Slowakije

Liturgie
Goddelijke Liturgie
Iconenverering

Personen
Pope

Kerkinterieur
icoon
Iconostase

Liturgische gewaden
Phelonion
Epitrachelion · Podriaznik
Zona · orarion

De Oosters-orthodoxe Kerk, ook wel orthodoxe Kerk genoemd, ziet zichzelf als voortzetting van de ene, heilige, katholieke en apostolische Kerk. De Griekse naam "orthodox" betekent ‘’rechtgelovig’’, 'het ware geloof behoudend' ook 'juiste aanbidding' en 'juiste leer', en wordt in die zin ook wel gebruikt als synoniem voor 'rechtzinnig' of 'streng in de leer'. Deze Kerk noemt zich dan ook de "Heilige Katholieke en Apostolische Kerk".

Hoewel de term "oosters" gebruikelijk is, kan deze benaming in de huidige tijd misleidend zijn daar de orthodoxe Kerk thans ook bisdommen telt in West-Europa en vrijwel overal ter wereld.

Deze Kerk vormt de groep Chalcedoonse orthodoxe Kerken: Kerken die de leer van het concilie van Chalcedon volgen.

De orthodoxie aanvaardt alleen de dogma's die vastgelegd zijn in de eerste zeven oecumenische concilies.

Het aantal orthodoxen in de gehele wereld varieert volgens de schattingen van 225 tot 300 miljoen. De situatie waarin vele van de lokale Orthodoxe Kerken leven, maakt elke religieuze statistiek moeilijk.

Geschiedenis Edit

In de 11e eeuw (1054) vond het grote schisma plaats tussen het oostelijke en het westelijke deel van de christenheid van het vroegere Romeinse Rijk. Dit leidde tot de scheiding tussen de orthodoxe of byzantijnse Patriarchaten en de rooms-katholieke of latijnse Kerk. De oorzaak daarvan moet gezocht worden in de culturele en theologische verschillen tussen Oost en West, evenals in de heersende politieke verhoudingen.

De paus, patriarch van Rome zag zichzelf als opvolger van Petrus en eiste ook het gezag over de Oosterse patriarchaten op. De patriarch van Constantinopel was echter van mening dat hij, als leider van het "nieuwe Rome", de spirituele leider was van de héle Kerk. Wanneer de paus van Rome beweerde dat hij de opvolger van Petrus was, overeenstemmend Mattheus 16:19, verwezen de patriarchen van het oosten naar Mattheus 18:18, waar uitdrukkelijk geschreven staat dat de 12 apostelen samen dezelfde macht en autoriteit hadden, om de zonden van de mensen kwijt te schelden en deze kwijtschelding te bekrachtigen.

Bovendien waren er ook een tegenstrijdigheden over de canonieke en juridische status van de kerk binnen het Rijk. Het wantrouwen werd nog groter door de culturele en nationale verschillen tussen het Griekse oosten en het Latijnse westen.

De confrontatie tussen Oost en West duurde, met tijdelijke pauzes en periodes van vrede, van midden 9e eeuw tot 1054. De rechtstreekse aanleiding tot het schisma was de toevoeging door de Westerse Kerk van het Filioque aan de geloofsbelijdenis of het Credo van Nicea-Constantinopel. Aangezien deze toevoeging niet door een oecumenisch concilie was aanvaard, kon de Oosterse Kerk deze onmogelijk accepteren. Het Oosten beschouwde het Filioque als theologisch onjuist. Een legaat van de paus van Rome excommuniceerde de Kerk van Constantinopel en alle andere Orthodoxe Kerken, die de toevoeging van het filioque niet aanvaardden. Paus Leo IX excommuniceerde de patriarch van Constantinopel, en Michaëlus Caerularius deed op zijn beurt de paus in de ban.

St Basils Cathedral-500px

Pokrovkathedraal in Moskou

Na de scheiding tussen het patriarchaat van Rome en de oosterse patriarchaten namen de al bestaande verschillen tussen hen verder toe in aantal. Niet enkel voor wat betreft de liturgische praktijk in de eredienst, maar evenzeer ging dit op voor de canonieke en de dogmatische verschillen. Door de Middeleeuwse kruistochten, vooral de Vierde Kruistocht, verslechterden verder de relaties tussen de orthodoxie en de Latijnse veroveraars.

Verschillende kenmerken van de Orthodoxe Kerk Edit

De orthodoxe Kerk definieert zichzelf als trouw aan het onveranderlijk apostolisch geloof. Haar apostolische 'originaliteit' en ’katholiciteit’ garandeert haar verticale volheid van de 'Goddelijke waarheid'. De 'door God bestemde redding van alle volkeren' wil ze nastreven door horizontale verspreiding van die waarheid over de wereld.

De orthodoxe Kerk definieert zichzelf ook als trouw aan de kerkelijke hiërarchische structuur. De dogmatische beslissingen genomen door de eerste zeven oecumenische concilies drukken volgens de Kerk de eeuwigdurende waarheid van de Heilige Geest uit. Deze laatste wordt beschouwd als de 'Gever van de onfeilbaarheid' aan de 'Kerk van Christus' terwijl het verenigde orthodoxe episcopaat als het normale kanaal voor het doorgeven van deze onfeilbaarheid geldt. Nochtans wordt geen enkele individuele bisschop noch het episcopaat in zijn geheel ‘’automatisch’’ als onfeilbaar aanzien. In overeenstemming met de orthodoxe theologie is het hoofd van de orthodoxe Kerk haar eigen stichter Jezus Christus. De hoogste autoriteit in de zichtbare kerk komt aan geen enkele patriarch of bisschop toe maar enkel aan het oecumenisch concilie van alle bisschoppen. De beslissingen van een oecumenisch concilie zijn bindend voor de gehele kerk. Geen enkele autocefale kerk kan een beslissing van een oecumenisch concilie veranderen. De lokale kerken kunnen dogma’s, morele regels, liturgie of heilige canons die door een oecumenisch concilie werden opgelegd niet veranderen. Zoals hierboven reeds vermeld erkent de Orthodoxe Kerk enkel de beslissingen van de zeven eerste oecumenische concilies (inclusief het concilie van Nicea 787). De orthodoxe Kerk aanziet de zichtbare eenheid als een wonder van vrijwillige éénstemmigheid van alle gelovigen in de geest van vrijheid. De verificatie van getrouwheid gaat door een proces van aanvaarding; dit is door vrije aanvaarding (of verwerping) van elk lid van de kerk ongeacht zijn hiërarchische status. Volgens de leer van de Kerk is het alleen de innerlijke getuigenis van de Heilige Geest in elke bisschop, priester of leek, die de inwendige persoonlijke overtuiging dat een bepaald concilie waarlijk door God bezield is en vandaar oecumenisch waardig en aanvaardbaar is, schenkt .

Het derde kenmerk van de orthodoxe Kerk is haar gedecentraliseerde structuur. Zij heeft geen geografisch of administratief centrum in deze wereld maar beschouwt als centrum het Hemelse Jeruzalem en in het bijzonder de Heilige Drie-eenheid. De orthodoxe Kerk bestaat uit administratief onafhankelijke autocefale en autonome lokale kerken. Toch beschouwt de Kerk zich ondanks deze administratieve decentralisatie als één geestelijk 'Lichaam van Christus'. De interne organisatorische eenheid van de orthodoxie wordt uitgedrukt in het geloof (het sacramentele leven in gebed en eucharistische communio). Elke gelovige of priester van welke lokale kerk of nationaliteit dient zich dan ook thuis te voelen in elke orthodoxe kerk op aarde.

Orthodoxe Theologie Edit

De orthodoxe theologie baseert zich op Gods openbaring. Deze openbaring is te aanvaarden door geregenereerde rede en niet door piëtisme of theoretisering of overdreven rationalisme. De 'wetenschappelijke methode' van de orthodoxe theologie zou door het volgende vers uit de kerkhymnen kunnen worden uitgedrukt: ”Moge mijn hart vrees en nederigheid omvatten, zodat ik niet door hoogmoed van U afval, O Gij genadevolle.”

Volgens de orthodoxe leer is rijkdom van Gods kennis enkel toegankelijk langs de synergie tussen de genade van de Heilige Geest en het vrije geweten van de gelovige. Dit betekent echter niet dat de orthodoxie het menselijk begrijpen en de filosofie verwerpt. Ze erkent hun belang, maar verkondigt dat ze enkel menselijke manifestaties zijn en vandaar een relatieve waarde hebben.

Volgens de orthodoxen werd het begrijpen van Gods kennis mogelijk door de leer van de kerkvaders die voor de orthodoxe gelovigen gezaghebbend is. Maar ook het gebedsleven en de persoonlijke ascese spelen een grote rol. Ascese, mysticisme en religieuze beproeving zijn onmisbare elementen van de orthodoxie.

Orthodoxe theologie is volgens de leer van de orthodoxe Kerk het levend antwoord op de actie van de Heilige Geest, uitgedrukt in liturgie, gebed, heiliging en elk levensaspect. Het is de grond in welke de gelovigen kunnen groeien om “in staat te zijn met alle heiligen te vatten wat de lengte en de breedte en diepte en hoogte is van Christus – die alle kennis te boven gaat – en om de volheid te bereiken die de volheid van God zelf is.” (Efez. 3:18-19).

Evagrius van Pontus stelde: ”Een theoloog is iemand die bidt; wie bidt is een theoloog".

Gregorius de theoloog zei: ”Zonder perfecte zuiverheid (van tevoren verworven) is men niet in staat voor theologie”.

Organisatie van de Oosters-orthodoxe Kerk Edit

De orthodoxe Kerk kent een groot aantal Kerken met elk een eigen hoofd. Meestal zijn ze nationaal georganiseerd. Culturele, geografische, politieke en geschiedkundig historische omstandigheden en niet zozeer geloofsgeschillen lagen hieraan ten grondslag. Zoals hierboven reeds vermeld beschouwen alle orthodoxe gelovigen zich als leden van de ene en dezelfde kerk, de Heilige Orthodoxe Kerk, zelfs wanneer zij organisatorisch en jurisdictioneel, kerkrechtelijk onder hun de moederkerk uit hun land van herkomst staan. Deze culturele, linguïstische, geografische en geschiedkundige verscheidenheid, die tot het zelfbegrip van de orthodoxie behoort (zie hierboven), deelt de Kerk niet op in meerdere van elkaar gescheiden of verschillende orthodoxe Kerken. Zij zijn allen met elkaar verbonden door hetzelfde geloof (Heilige Schrift, oud-kerkelijke geloofsbekentenissen, kerkelijke overleveringen, oecumenische concilies), hetzelfde godsdienstig leven, dezelfde kerkrechtelijke bepalingen en dezelfde kerkordening. Hun totaal aantal gelovigen wordt geschat op 225 tot 300 miljoen gelovigen[1]. Deze Kerken worden niet centraal geleid zoals de rooms-katholieke Kerk. Ze kennen geen equivalent voor de hoogste autoriteit, met name de paus. In principe zijn alle bisschoppen gelijk, in de praktijk zijn er bepaalde gradaties. De oecumenisch patriarch van Constantinopel is het ereprimaat van de gehele Oosters-orthodoxe Kerk (= de "primus inter pares" of de eerste onder de gelijken), hij is de 'voorzitter'. Hij heeft echter een moreel leiderschap, geen autoritair.

Men maakt een onderscheid tussen autocephale en autonome Kerken:

Vrij ingewikkeld is de situatie binnen de Oekraïens-orthodoxe Kerk.

  • De autonome Kerken zijn semi-zelfstandig: zij hebben hun eigen organisatorische structuur, maar hangen voor de benoeming van bisschoppen af van een patriarchaat.

De voornaamste zijn de Russisch-orthodoxe kerk in het buitenland (New York), de Orthodoxe Kerk in Amerika (Washington) en die van Finland (Kuopio), Estland (Tallinn), Letland (Riga) en Moldavië (Chisinau).

Er zijn ook grote groepen orthodoxe christenen die in de diaspora leven: in West-Europa, Noord- en Zuid-Amerika, Australië, Alaska, China en Japan (Tokio). Daarnaast zijn er een aantal voornamelijk Griekse en Russische ‘missiekerken’ in Afrika, Indonesië, Korea, enz.

Drie principes bepalen de verhoudingen tussen de verschillende orthodoxe Kerken:

1. Het Principe van Gelijkheid. Alle orthodoxe Kerken zijn onder elkaar gelijk. Het Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel kan initiatieven nemen in aangelegenheden die de gezamenlijke, gehele orthodoxie aangaan.

2. Het Principe van de Zelfstandigheid. Alle orthodoxe Kerken zijn in hun eigen gebied zelfstandig. Zij regelen het kerkelijk leven en de gebruiken in de eredienst meestal in de landstaal. Ze heten daarom ook autocefale of autonome kerken. Ze dragen de titel patriarchaat, metropolie, aartsbisdom of autonome kerk.

3. Het boven alles uitgaande Principe van de Koinonia. Dat wil zeggen de eenheid van de conciliaire en synodale gemeenschap. De eenheid van de Kerk wordt bewaard door het gemeenschappelijk geloof, dezelfde eredienst, het gemeenschappelijk canoniek recht, dezelfde kerkelijke ordening, dezelfde dienstverlening (diakonia), dezelfde verkondiging (martyria) en het gemeenschappelijk dogma. Dit mondt uit in de canonieke gemeenschap onder alle orthodoxe kerken.

Talrijke individuele nationale Kerken ontstonden. Deze lokale Kerken werden dikwijls de behoeders van het nationaal bewustzijn en de basis van hun nationale eenheid. Dit werd soms zo ijverig uitgevoerd dat het orthodox geloof verenigd werd met het nationale bewustzijn van een bepaalde orthodoxe natie, zodat vele lokale kerken bestempeld worden met het adjectief “nationale” Kerk. Door deze houding vervielen sommige Kerken tot ethnofilitisme.

Orthodoxie vandaag Edit

De orthodoxe Kerk heeft - meer dan alle andere christelijke Kerken - in haar geschiedenis zeer tragische lijdenswegen en vervolgingen gekend. Dit heeft een diepe stempel op deze Kerk gedrukt.

De hedendaagse situatie van de orthodoxe Kerk over de gehele wereld is gekoppeld aan problemen ten gevolge van sociale en politieke veranderingen na de beide wereldoorlogen en na tal van revoluties. Deze problemen stellen zich op politiek, economisch en zelfs canoniek vlak.

Het orthodoxe geloof is echter gevrijwaard gebleven van dogmatische problemen en geschillen.

Historische omstandigheden hebben een succesvolle missionering door de orthodoxe Kerk lange tijd niet toegestaan. In vergelijking met de Rooms-katholieke missionaire activiteiten en protestantse Christelijke zending was missionering bijna volledig onbekend. De meest bekende missie was die door de Russisch-orthodoxe Kerk van Russisch-Amerika onder de Aleoeten en de Yupik. De grootste missionering van de 20e eeuw vond plaats in de Verenigde staten en Canada via orthodoxe emigranten en vluchtelingen. In Afrika is de orthodoxe Kerk spontaan gegroeid in Oeganda, Kenia, en Congo-Kinshasa onder de jurisdictie van het Patriarchaat van Alexandrië. In Azië is er de Autonome orthodoxe Kerk van Japan onder bescherming van het patriarchaat van Moskou.

De Orthodoxe Kerk is nooit sterk geweest in diaconie. Doordat de overheid, in post-communistische landen, zich echter steeds meer terugtrekt uit de verzorgingsstaat komen er steeds meer doelgroepen voor de orthodoxe diaconie: verstandelijk gehandicapten, gezondheidszorg, psychiatrie, verslaafden, prostituees en dak- en thuislozen. Vaak wordt deze zorg verleend vanuit kloosters door monniken en monialen.

Enkele verschilpunten tussen de Rooms-katholieke Kerk en de Oosters-orthodoxe Kerk Edit

De Oosters-orthodoxe Kerk en de rooms-katholieke Kerk hebben overwegend dezelfde geloofsleer. Als verschilpunten kunnen - zonder in details te treden - vermeld worden.

  • De universele jurisdictie en onfeilbaarheid van de paus wordt door de orthodoxen niet erkend. De pauselijke suprematie wordt niet aanvaard omdat deze tegen de conciliaire structuur van de Kerk is.
  • Bisschoppen zijn enkel opvolgers van de apostelen en niet van Christus. Vandaar dat de laat Middeleeuwse bewering van de paus van Rome, dat hij de plaatsvervanger van Christus zou zijn, voor de orthodoxen onaanvaardbaar is. Tijdens het eerste millenium van de onverdeelde kerk werd hij canoniek enkel als de opvolger van de apostel Petrus erkend, zijnde de eerste onder de gelijken. De bewering "Plaatsvervanger van Christus" te zijn verdeelt de Hemelse en de aardse Kerk in twee entiteiten. Christus is voor orthodoxen hoofd van beiden.
  • Een historisch strijdpunt met de Westerse Kerken is de theologische kwestie over de voortkomst van de Heilige Geest; in het westen heeft men in de 8e eeuw aan de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel het zgn. Filioque toegevoegd: vanaf dat moment leerde de rooms-katholieke Kerk dat de Heilige Geest niet alleen uit de Vader, maar ook uit de Zoon voortkomt.
Vladimirskaya

Icoon van de Moeder Gods van Vladimir, één van de meest vereerde iconen in Rusland.(fragment)

  • De liturgie is anders en wordt als onveranderlijk beschouwd. De mensen staan in plaats van te zitten. Tussen altaar en gelovigen bevindt zich een iconenwand of ikonostase. Deze vormt de scheiding tussen de altaarruimte en het schip van de kerk.
  • De Oosterse spiritualiteit is sterk beïnvloed door het monnikendom. Het Jezusgebed is een kort gebed dat door de monniken, maar ook door veel leken, voortdurend herhaald wordt bij alle bezigheden.
  • Priesters (en de lagere clerus) kunnen gehuwd zijn. Hun priesterwijding bevestigt hun gehuwde of celibataire levensstaat (vergelijkbaar met de diakens in de Katholieke Kerk). Bisschoppen worden altijd uit monniken gekozen en zijn altijd ongehuwd.
  • De orthodoxe gelovigen slaan het kruis andersom. Bij katholieken begint men het slaan van het kruis van boven naar beneden en vervolgens van links naar rechts, terwijl de orthodoxen van boven naar beneden en vervolgens van rechts naar links hun kruis slaan. Ook is het verschil in het slaan van een kruis dat de orthodoxen daarbij hun duim, wijs- en middelvinger tegen elkaar aandrukken.
  • De Rooms-katholieke Kerk en de Protestantse Kerken hebben een meer naar buiten gekeerd karakter dan de Orthodoxe Kerk, die het accent meer ligt op spiritualiteit en inkeer. Uit deze omstandigheid is de traditionele opvatting voortgekomen dat het rooms-katholicisme en protestantisme "dynamischer" zouden zijn en de oosterse orthodoxie "statischer"; dit zijn evenwel relatieve begrippen.

Al met al lijken dit niet al te grote verschillen. Daarom zei de oosters-orthodoxe filosoof en theoloog professor Steinhardt ooit: "Het orthodoxe en katholieke geloof zijn zustergeloven van elkander. Het verschil tussen beide geloven is echter even groot als de afstand tussen hemel en aarde."

Naast de Oosters-orthodoxe Kerk zijn er de Oriëntaals-orthodoxe Kerken en de Oosters-katholieke Kerken. Deze laatste zijn de zogenoemde uniaten of geünieerde kerken: zij erkennen het gezag van de paus van Rome, maar behouden de uiterlijke kenmerken (liturgie, geen celibaatsplicht, enz.) van de oosterse kerken.

Zie ook Edit

Externe links Edit


Referenties


ar:أرثوذكسية شرقية ast:Ilesia Ortodoxa az:Pravoslavlıq bat-smg:Stačiatėkībe be:Праваслаўе be-x-old:Праваслаўе bg:Православна църква bs:Pravoslavna crkva ca:Església Ortodoxa ceb:Patriyarkadong Ortodoksong Griyego sa Antioquía crh:Ortodokslıq cs:Pravoslaví cu:Правосла́виѥ cv:Православи cy:Eglwys Uniongred Ddwyreiniol da:Den ortodokse kirkeel:Ορθόδοξη Εκκλησίαeo:Ortodoksismo es:Iglesia ortodoxa et:Õigeusk eu:Eliza Ortodoxoa fi:Ortodoksinen kirkko fr:Église orthodoxe frp:Égllése ortodoxe de Grèce fy:Eastersk-Ortodokse Tsjerke gl:Igrexa Ortodoxa he:נצרות אורתודוקסית hr:Pravoslavlje hu:Ortodox kereszténység id:Gereja Ortodoks is:Rétttrúnaðarkirkjan it:Chiesa ortodossa ja:正教会 ka:მართლმადიდებლობა ko:동방 정교회 ku:Ortodoks la:Ecclesiae Orthodoxae lad:Iglesia Ortodoksa lt:Stačiatikybė lv:Pareizticība mg:Fiangonana Ortodoksa mhr:Танле тын mk:Православие ml:ഓർത്തഡോക്സ്‌ പൗരസ്ത്യ സഭ mwl:Eigreija Ortodoxa nah:Iglesia Ortodoxa nn:Ortodoks kristendom no:Den ortodokse kirke oc:Ortodoxia pl:Cerkiew prawosławna pnt:Ορθόδοξον Εγκλεσία pt:Igreja Ortodoxa ro:Biserica Ortodoxă ru:Православие scn:Chiesa Ortudossa sh:Pravoslavlje simple:Eastern Orthodox Church sk:Pravoslávna cirkev sl:Pravoslavje sq:Kisha ortodokse sr:Православље sv:Ortodoxa kyrkor ta:கிழக்கு மரபுவழி திருச்சபை th:อีสเติร์นออร์โธด็อกซ์ tpi:Kristen Otodos tr:Ortodoks Kilisesi tt:Ortodoks Xristianlıq uk:Православна церква vi:Chính Thống giáo Đông phương zh:正教會

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.