Wikia


Schriftkritiek is het onderzoek naar de innerlijke samenhang en consistentie van meestal 'heilige' geschriften. Het technische begrip kritiek (van Grieks κρινειν, oordelen) heeft hier een andere betekenis dan in het dagelijks leven. Schriftkritiek kan ook de betrouwbaarheid van een bijbelgedeelte juist bevestigen. Schriftkritiek wordt vaak opgevat als kritiek op de inhoud van de Schrift. Behalve schriftkritiek van de Bijbel is er een beginnende schriftkritiek aan het ontstaan van de Koran.

Schriftkritiek en tekstkritiekEdit

Schriftkritiek wordt meestal onderscheiden in "hogere" en "lagere" kritiek. Onder lagere kritiek (synoniem: tekstkritiek) wordt verstaan de discipline die probeert te reconstrueren wat er in de oorspronkelijke tekst stond. Het is een ambacht waarin men zoveel mogelijk handschriften met elkaar vergelijkt en uiteindelijk tot betrouwbare conclusies komt.

Hogere schriftkritiek houdt zich bezig met het ontstaan van de oorspronkelijke tekst. Voorbeelden: hoe komt het dat de eerste drie boeken van het Nieuwe Testament (de evangeliën) zo veel overlappen, zouden er soms twee gebruik hebben gemaakt van de derde? (Het synoptische vraagstuk). Waarom is het taalgebruik van Paulus in de brieven aan Timotheüs en Titus (de pastorale brieven) zo verschillend van dat in zijn andere brieven? Zouden de pastorale brieven wel door Paulus geschreven zijn? Men onderscheidt:

  • Bronnenkritiek probeert te achterhalen waar de schrijvers hun informatie vandaan haalden, vaak zijn dat boeken die wij niet kennen. (Het boek Kronieken bv, verwijst voortdurend naar de documenten van het koninklijk huis die verloren zijn gegaan.
  • Vormkritiek bezint zich op de vorm die de verhalen hadden toen ze nog niet opgeschreven waren, dus mondeling werden doorgegeven. We lezen dat Abraham en Izak in Genesia 20 en 26 hetzelfde meemaken. Volgens de vormkritiek is het denkbaar dat een verhaal van hoofdpersoon veranderde, en toen als ander verhaal beschouwd werd ("verdubbeling").
  • Tenslotte is er nog de historische bijbelkritiek. Die stelt vragen als: hoe kon Abraham kamelen houden, terwijl het dier toen volgens de archeologen nog niet gedomesticeerd was? In het algemeen geldt dat de "hogere" en de historische kritiek speculatiever is dan de lagere.

Het bestaan van de methode der tekstkritiek heeft een rol gespeeld bij het ontstaan van kritiek op de Bijbel. De onderzoeksmethode kan en wordt namelijk ook op Bijbelse handschriften toegepast. Toen men eenmaal de Bijbel aan tekstkritiek onderwierp, verkreeg de schriftkritiek hiermee een invloedrijk instrument. De tekstuitgave van het Nieuwe Testament door Erasmus in 1516 is in dit opzicht een mijlpaal: de tekst van de Schrift bleek niet onveranderlijk doorgegeven te zijn, maar met kleine, dev boodschap niet rakende, varianten. De Bijbel bleek waar het taal en handschrift betreft een tekst als andere teksten te zijn, en daarmee in principe vatbaar voor interpretatie. In de Middeleeuwen kende men dan ook behalve de historische -in de zin van letterlijke- exegese ook andere vormen van interpretatie, zoals de allegorische en eschatologische interpretatie.

Plaats van de BijbelEdit

In de christelijke kerk heeft de Bijbel eeuwenlang gegolden als het betrouwbare en absoluut geldende woord van God. Christenen beleden de onfeilbaarheid van de Bijbel. Weliswaar is de Bijbel door mensenhanden geschreven, maar christenen zijn ervan overtuigd dat deze mensen op zodanige wijze door God zijn geïnspireerd, dat de Bijbel ten diepste is geschreven door God zelf. De bijbelschrijvers zouden instrumenten zijn die door God zijn gebruikt om zijn wil en boodschap op te schrijven. Door deze inspiratie is de Bijbel volgens christenen absoluut betrouwbaar; er bestaat echter ook kritiek op bijvoorbeeld Bijbelse tegenstrijdigheden.

Begin van de SchriftkritiekEdit

Het toepassen van de "historisch-kritische methode" betekent het onderwerpen van het (vermeend) feitelijk materiaal en de literaire structuur van de Bijbel aan onafhankelijk onderzoek om hun waarheidsgetrouwheid te beoordelen en hun oorspronkelijke, historische betekenis te bepalen. Dit onafhankelijk onderzoek veronderstelt dat de uitkomst van het onderzoek niet wordt voorbestemd door de garantie van de onfeilbaarheid van de Bijbel. De student van de Schrift die de historisch-kritische methode toepast, heeft de verplichting van de historicus die de feiten moet onderzoeken, tot welke conclusie deze ook mogen leiden. De eerste die deze methode van het onderzoeken van de Bijbel, in de 17e eeuw onder invloed van de Verlichting, startte, was Spinoza.

Een belangrijke en fundamentele bijdrage aan de schriftkritiek is geleverd door Wilhelm Martin Lebrecht de Wette (1780-1849) en Julius Wellhausen (1844-1918). De ideeën van deze geleerden hebben diep en breed doorgewerkt in de theologische wetenschap. Ook de methode van de hermeneutiek, waartoe Friedrich Schleiermacher een belangrijke aanzet gaf, wakkerde de schriftkritiek in de 19e eeuw verder aan. In de 20e eeuw is vooral Rudolf Bultmann (1884 - 1976) de vader van de schriftkritiek.

Aanvaarding van de SchriftkritiekEdit

In bepaalde grote kerken van Nederland is de Schriftkritiek aanvaard en werkt door in theologie, prediking en pastoraat. Het gezag van de Bijbel is ter discussie gekomen. Veel moderne (zgn. vrijzinnige) theologen gaan er niet langer vanuit dat de teksten uit de Bijbel letterlijk genomen moeten worden. Zij menen dat teksten voor velerlei interpretatie vatbaar zijn. De orthodox gereformeerden verzetten zich tegen de schriftkritiek. De ervaring leert dat orthodoxe, bijbelvaste stromingen het geloof bewaren. De schriftkritiek is bij hen een belangrijke motor voor de ontkerkelijking.

Schriftkritiek of zelfreflectie?Edit

Wie de schrift op academisch niveau wil uitleggen, begeeft zich in het brede gebied dat ook Bijbelwetenschap wordt genoemd. En eigenlijk wordt er dan met het woord 'kritisch' ook 'wetenschappelijk' bedoeld. Uitleggen en onderzoeken wil ook zeggen plaatsen in dimensies die men wil laten zien, en dit voor zover men dit zelf ook kan zien. Geen enkel mens kan zonder zijn eigen referentiepatroon interpreteren, vandaar ook dat er zoveel verschillende interpretaties te lezen zijn.

Als men schriftkritiek enkel ziet als "afwijzing", doet men afbreuk aan de opdracht die Petrus gaf aan de Gemeente, namelijk "Weest altijd bereid tot verantwoording aan eenieder die u rekenschap afeist van de hoop, die in u is, met zachtmoedigheid en vreze". Want de Schrift is ons ook gegeven om - zo nodig - bepaalde opvattingen te weerleggen (2 Tim. 3:16).

Het gaat de schriftkritiek niet omwille van de kritiek op zich, maar wel om de 'interpretatie' van de schrift. En hier kan men zich laten leiden door verschillende - en vaak ook heel tegengestelde - motivaties. Degene die de Bijbel enkel zien als een narratieve bron, spreken dan ook over hun visie over Bijbel en geloof. Kritisch zijn om enkel wat er staat te verwerpen, of blindelings te bewijzen, is geen schriftkritiek maar een zelfreflectie van een eigen mening en overtuiging. Juist hier is kritiek het maken van onderscheid in een oorspronkelijke betekenis van het Griekse woord kritein.

Zie ookEdit

ca:Alta crítica da:Historisk-kritisk metodees:Alta crítica fr:Critique radicale ia:Critica historic ja:高等批評 pt:Alta crítica

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Around Wikia's network

Random Wiki